صداوسیما نیز با ایجاد تحول در نحوه پخش برنامهها و اجرای پروژه عظیم گذر از آنالوگ به دیجیتال وارد این عرصه جهانی شد و بیش از یکسال است که از پخش آزمایشی برنامههای صداوسیما با فرستندههای دیجیتالی سپری میشود. در این راستا، استاندارد DVB-T که یکی از موفقترین استانداردهای دیجیتالی است در صداوسیما به عنوان استاندارد پخش زمینی به بهرهبرداری رسیده است.     نکته اینکه پژوهشها در زمینههای تکنولوژیهای ارسال به ویژه در ارتباط با استفاده بهینه از طیف فرکانسی توسط گروه DVB همچنان ادامه دارد، چرا که از دیدگاه متخصصان، طیف فرکانسی پدیده بسیار با ارزشی است و در آینده با افزایش کانال ها ارزش آن افزایش خواهد یافت.

    اما فرستندههای دیجیتالی تلویزیون DVB-T، علاوه بر افزایش کیفیت تصویر و صدا به ویژه بر روی تلویزیونهای صفحه بزرگ، مزیت امکان پخش چند برنامه از طریق یک دستگاه فرستنده را نیز دارد، در حالی که پیش از این برای ارسال هر شبکه، به یک فرستنده مستقل با تخصیص یک کانال فرکانسی مجزا نیاز بود. همچنین صرفهجویی بسیار زیاد در پهنای باند فرکانسی از مزایای مهم سیستم دیجیتال است و این امر سبب میشود که محدودیتهای ایجاد شبکههای جدید رادیو تلویزیونی مرتفع شود. البته بر این مزایا، مزیتهای گوناگون فنی و تخصصی دیگری را باید افزود که حوزه کارشناسی فنی نسبت به آن توضیح کافی و وافی در اختیار دارد. استفاده از مزیتها و استانداردهای جدید فشردهسازی صداوتصویر نظیر AAct و MPEG-4 از طرفی کشور را در لبه استفاده از تکنولوژیهای نوین قرار داده و از طرفی بر پیچیدگی و کیفیت این ابزار تأثیرگذار بوده است. به نحوی که قیمت یک مبدل (STB) با فرمت MPEG-4 حداقل 2 برابر MPEG-2 معادل آن بود. انتخاب دقیق این استانداردها با تعیین یک زمانبری دقیق باعث شد که امروز این قیمت در یک حد تعادل منطقی و مناسب قرار گیرد.    هم اکنون با توجه به اقدامات انجام شده در حوزه توسعه و فناوری رسانه و در مرحله اول پخش دیجیتال، 14 شبکه تلویزیونی و 10 شبکه رادیویی در تهران و 8 شبکه تلویزیونی و 10 شبکه رادیویی در کرج، ورامین و پاکدشت در حال پخش است و در آینده ظرفیت پخش دیجیتالی تا 16 شبکه افزایش خواهد یافت.

     اما موضوع به همین جا خاتمه نمییابد، زیرا همزمان با تلاش متخصصان برای فراهم ساختن بستر پخش دیجیتال، مسأله کاربران و چگونگی استفاده آنها از این فرایند نیز از اهمیت ویژه برخوردار است. در این رابطه این پرسش مطرح میشود که کاربران یا مخاطبان، برای دریافت برنامههای بسیار با کیفیت دیجیتالی چه باید بکنند؟ این سئوالی است که پاسخ به آن را حوزه فنی همزمان با راهاندازی پخش دیجیتال به صورت تولید و ارایه برنامههای متنوع آغاز کرده و این روند ادامه خواهد یافت.

    این بخش از فعالیتها را میتوان در چارچوب فرهنگسازی برای عموم استفادهکنندگان تلقی کرد که در مرحله اول بخشی از، مأموریت صداوسیما است و در درجه بعد و در حوزه اطلاعرسانی، سایر وسایل ارتباط جمعی نیز باید نقش خود را ایفا کنند. از سویی پس از فرهنگسازی، اولویت نخست حوزه فنی این است که فرمت در حال پخش، مطابق با تمامی استانداردهای مورد قبول باشد و با حاصل شدن اطمینان خاطر از این امر، به وجوه مربوط به معرفی و تولید و در اختیارگذاشتن ابزاری میرسیم که مردم با بهرهبرداری از آن بتوانند به بهترین صورت ممکن از سیگنالهای دیجیتال در حال پخش استفاده کنند.

    هر چند کیفیت کامل سیستم دیجیتال زمانی مشاهده می شود که یک گیرنده دیجیتالی در اختیار داشته باشیم که سیگنال دیجیتال دریافتی را کد گشایی و نمایش دهد؛ اما در شرایط فعلی که گیرنده دیجیتال عرضه نشده و از طرفی تعداد بسیار زیادی گیرنده آنالوگ در اختیار مردم است. مناسب ترین راه، ارائه دستگاهی است که سیگنال دیجیتال دریافتی را برای نمایش در گیرندههای فعلی انطباق دهد. با این کار نویز و اعوجاج های اضافه شده در مراحل پخش و انتقال حذف می شوند و کیفیت تصویر بهبود چشمگیری می یابد.

    عمدهترین ابزار مورد نیاز برای دریافت برنامههای تلویزیونی دیجیتال، گیرنده یا “مبدل تلویزیون دیجیتال” است. حال این دستگاه چگونه دستگاهی باید باشد؟ چطور و چگونه به طور استاندارد در اختیار کاربران قرار میگیرد؟ و چه مزایایی باید داشته باشد؟ در این بخش اقدام اساسی حوزه فنی استاندارد سازی بوده است؛ به گونه ای که طی 2 سال اخیر تولیدکنندگان در انتظار اعلام استانداردهای مربوط به مبدل مناسب بودند که با تمامی دغدغهها این استانداردها اعلام شد و صنعتگران توانستند در راستای ارتقای سیستم گام بردارند و در جهت ساخت و تولید داخل آن گامهایی برداشته شده است.

     اما در تهیه “مبدل تلویزیون دیجیتال”توصیه میشود که شتابزده عمل نشود. مبدلهایی که با فرمت فشرده سازی مورد پذیرش ایران سازگارند، مراحل اولیه تکامل خود را طی می کنند و بتدریج مدل هایی با قابلیت های بیشتر و اشکالات کمتر تولید و عرضه خواهند شد و قیمت آنها هم با تولید انبوه و بازار رقابتی کاهش خواهد یافت. لذا هنگام انتخاب و خرید باید به مولفه های مهمی مانند قابلیت های دستگاه از نظر ضبط، خروجی های مختلف، معتبر بودن شرکت سازنده و خدمات آن توجه داشت.

    در بحث اقتصادی و کنترل بازار شرایط به گونهای است که کاربران رأساً باید به توصیههای کارشناسان توجه داشته باشند و از خرید دستگاههای غیر معتبر، با هزینههای گران خودداری کنند. علاوه بر این مسئولان کنترل بازار نیز باید بر این امر نظارت داشته باشند و از ورود مبدلهای غیراستاندارد و نامرغوب جلوگیری کنند.
    اما در بحث کلان اقتصادی و رواج و رسوخ سریع مبدل (S.T.B) در سطح جهان، براساس گزارش Screen Digital Bskyb،
فروش جهانی ست ـ تاپ ـ باکس در پنج سال آینده به 225 میلیون واحد به ارزش 25 میلیارد دلار خواهد رسید. در این بخش سرمایهگذاریهای کلانی صورت گرفته و میتوان انتظار داشت در کشور ما، و سایر کشورهای منطقه نیز چنین سرمایهگذاریهایی انجام شود.

    به طور کلی گامهای عمده دیگری که حوزه فنی برای پوشش کامل سیگنالهای دیجیتالی در تهران و شهرستانها در دست اجرا دارد، نمایانگر نیاز بیشتر عموم به دستگاههای مبدل در آینده است.     این اقدامات شامل 2 ایستگاه دیگر به عنوان ایستگاههای استراتژیک و پشتیبان است که تمامی نقاط استان تهران را تحت پوشش قرار میدهد.
    همچنین در آینده طبق برنامه خاصی مراکز استانها نیز تحت پوشش قرار خواهد گرفت.
 (S.T.B) در روند پخش دیجیتالی، در حقیقت، ابزار بسیار موردنیاز و مهمی است که به عنوان مبدل، و به عنوان حلقه اصلی و ارتباطی مابین فرستنده دیجیتال و گیرنده (دستگاه تلویزیون) است تا کاربران، تصویر و صدا را با کیفیت عالی دریافت کنند.
    به همین دلیل، ضرورت ایجاب میکند تا در فضاهای رسانهای از چند و چون مشخصات این دستگاه، استانداردهای مورد قبول آن، چگونگی تهیه آن از نظر اقتصادی، و سایر توصیههای کارشناسی، اطلاعرسانی دقیقی برای عموم مردم صورت پذیرد که نمونههایی از آن از شبکه سراسری رادیو و تلویزیون انتشار یافته و امید است که بیشتر از گذشته تداوم داشته باشد.

گیرنده تلویزیون دیجیتال (Set-top box)

 

 با توجه به پيشرفت روز افزون سيستم هاي ارتباطي و مخابراتي و دیجیتال شدن آنها نياز به داشتن آگاهي و شناخت تکنولوژي¬هاي جديد و تجهيزات مرتبط با آن، روز به روز چشمگيرتر مي¬شود.
گرچه در کشور ما سيستم پخش همگاني تلويزيون، هنوز به صورت آنالوگ است، ولي با توجه به مزاياي تلويزيون ديجيتال، به زودي به سوي ديجيتال شدن پيش خواهيم رفت.
براي دريافت تلويزيون ديجيتال نياز به وسيله¬اي به نام ست تاپ باکس است که سيگنال فشرده و يا کدشده ديجيتالي را دريافت و به سيگنال آنالوگ قابل نمايش روي صفحه تلويزيون تبديل نمايد.
Set top box ها يک شاهراه ارتباطي بين تلويزيون و PC يا TV-PC  و تلفن، ماهواره هستند.
ست تاپ باکس¬ها علاوه بر دريافت تلويزيون ديجيتال، قابليتهاي زيادي را براي تلويزيون آنالوگ شما فراهم مي¬آورند.
روند استفاده از ست تاپ باکس¬ها در کشورهاي مختلف جهان، بسيار سريع بوده و هست؛ چنانکه در کشور آمريکا تا سال 2010، مصرف برق، توسط ست تاپ باکس ها تقريباً 4 درصد از مصرف کل روزانه برق در آمريکا خواهد بود.
 
قابليتهايي يک ست تاپ باکس:

•     دريافت و کدگشايي سيگنالهاي پخش همگاني تلويزيون ديجيتال زميني

•     قابليت اتصال تلويزيون به اينترنت

•    دريافت و کدگشايي سيگنال¬هاي شبکه های ماهواره¬اي

•     دريافت و کدگشايي سيگنال¬هاي شبکه های کابلي

اما ست تاپ باکسي که تمام امکانات بالا را به شما بدهد، قيمت زیادی خواهد داشت، بنابراين مقرون به صرفه¬تر است که با توجه به سرويسي که ميخواهيد دريافت کنید ست تاپ باکسي با همان ويژگي تهيه کنید. شکل (1) بلوک دياگرام کلي ست تاپ باکس را نشان ميدهد .

 

 

 ست تاپ باکس از دو بخش سخت¬افزاري و نرم افزاري تشکيل شده است که اجزاي هر کدام عبارتند از:
    سخت افزاري                                      
1)    منبع تغذيه
2)    تيونر
3)    پردازشگر مرکزي
4)    دمودلاتور
5)    حافظه
6)    پردازشگر تصوير
7)    اتصال دهنده ها و اينترفيس ها                 

نحوه عملکرد
اطلاعات دريافت شده توسط اينترفيس¬ها به رشته¬هاي ديتاي ويدئو يا مولتي مديا تبديل شده، سپس بايد دمودله و رمز گشايي شوند. بعد از عمليات رمزگشايي رشته¬هاي ديتا به سمت قلب عمليات پردازش، يعني کدگشاي صدا وتصوير MPEG-4  و سيستم پردازشگر مرکزي حرکت مي¬کنند. تصوير به بلوک گرافيک و درنهايت صدا وتصوير به بلوک خروجي مي¬روند.

 
درحوزه DTV
 ست تاپ باکس به عنوان يک گيرنده براي سيگنال¬هاي پخش همگاني زميني تلويزيون ديجيتال است. اين ست تاپ باکس¬ها شامل يک يا چند ميکروپروسسور براي راه¬اندازي سيستم عامل (به طور مثالWindows CE يا Linux) و تجزيه تحليل رشته¬هاي انتقال MPEG و نيز داراي RAM و چيپ¬هايي براي کدگشايي صدا و ساير پردازش¬ها مي¬باشند.

در حوزه اينترنت
ست تاپ باکس مانند يک کامپيوتر مخصوص عمل مي¬کند که مي¬تواند بين دستگاه تلويزيون و اينترنت ارتباط برقرار کند. شما از طريق بارگذاري صفحات وب  بر روي تلويزيون خود، امکان وب گردي و جستجو بين سايت¬هاي مختلف را خواهيد داشت. اين ارتباط مي¬تواند از طريق خط تلفن مانند Web TV و يا از طريق امکانات ارتباطي شبکه¬هاي تلويزيون کابلي برقرار شود.

در حوزه ماهواره
در سيستم ماهواره¬اي، سيگنال از طريق ديش¬هاي خانگي دريافت و به ست تاپ باکس اعمال مي¬شود. STB ها دقيقاً مانند يک رسيور شبکه¬های ماهواره¬اي عمل مي¬کنند.

در حوزه تلويزيون کابلي
در سيستم¬هاي کابلي، پخش همگاني تلويزيون از طريق کابل کواکسيال يا فيبر نوري به خانه ها ارسال مي¬شود. در آينده نزديک سيستم¬هاي XDSL قادر خواهند بود اين سرويس¬ها را از طريق کابل دو سيمه تلفن معمولي ارائه دهند. STB ها در اين سيستم مانند يک گيرنده تلويزيون کابلي عمل مي¬کنند.
تفاوت آشکار بين ست تاپ باکس ها از قسمت اينتر فيس به بعد يعني بخش تيونر است. علت آن روش¬هاي مدولاسيون متفاوتي  است که در سيستم¬هاي مختلف استفاده مي¬شود. مثلا در سيستم ماهواره از مدولاسيون QPSK و در سيستم کابلي از مدولاسيون QAM و در سيستم زميني از مدولاسيون OFDM استفاده مي¬شود.

ويژگي¬هاي STB   
ـ کنترل از راه دور
ـ اينترفيس¬هاي با سرعت بالا
ـ داراي 2 تيونر
ـ پوشش دادن تمام فرمت¬هاي رسانه¬اي
ـ قابليت ارتباط با پهناي باند بالا
ـ مديريت مصرف انرژي
ـ به¬روز رساني نرم¬افزاري آسان
ـ نمايش تله تکست
ـ ساير تنظيمات سفارشي

 

 امکانات ويژه STB ها
برخی از STBها حافظه جانبی دارند. Hard Disk  يا حافظه جانبي امکان ضبط برنامه¬هاي در حال پخش را به بيننده مي¬دهد. بيننده مي¬تواند ساير کارهاي ضروري خود را در هنگام پخش برنامه انجام دهد، بدون اينکه هيچ بخشي از آن را از دست بدهد. همچنين بيننده مي¬تواند درهمان لحظه برنامه يا بخشي از آن را دوباره يا با حرکت آهسته تماشا نمايد. امکان ضبط برنامه مي¬تواند تاثير عميقي بر آگهي¬هاي تبليغاتي داشته باشد. چون بيننده مي¬تواند با ضبط کامل برنامه و با يک شيـفت زمانی 10   الي 15   دقيقه¬اي براي تماشاي آن، قسمت آگهي¬هاي تبليغاتي آن را   در حالت Fast Forward ببيند.  بخش حافظه جانبي در شکل (3) مشخص شده است.

 

 از امکانات دیگر ست باکس¬ها، داشتن يک خط برگشت با نرخ بيت پايين از طريق مودم است. در آينده بيننده خواهد توانست خواسته-هاي خود را براي پخش برنامه¬ها، سرويس¬ها و آگهي¬ها از اين طريق براي برودکستر ارسال نمايد. برودکستر نيز بر اين اساس برنامه-های خود را برای پخش تنظيم خواهد کرد و اين چيزي نيست جز همان تلويزيون تعاملي.
STBهاي تلويزيون تعاملي، قابلیت¬هاي زيادي دارند، از جمله به¬عنوان گيرنده تلويزيون، مودم، کنسول بازي، مرورگر وب، روشی براي ارسال پست الکترونيکي، Cdrom , DVD Player، کنفرانس ويدئويي و غيره.
خيلي از STBها قابلـيت ارتبـاط بلادرنگ باوسـايلي از قبيــل comcorder ها , dvd , CD player ها و Music Keyboard ها را دارند.

 نتيجه گيری
پس در حقيقت Set Top Boxها کامپيوترهايي هستند که اطلاعات ديجيتالي را پردازش مي¬کنند. اين وسايل عموما واسط¬هاي کاربر On-Screen دارند که مي¬تواند صفحه يک تلويزيون باشد که با استفاده از يک keypad تعاملي Hand-Held کار کند.


 

آشنایی با گیرنده تلویزیون دیجیتال-set top box

 

در پخش تلويزيوني ديجيتال با توجه به تغييرات عمده نسبت به سيستم تلويزيوني آنالوگ، امكان سازگاري به نحوي كه گفته شد وجود نداشت و براي دريافت تلويزيون ديجيتال بايد از دستگاههاي گيرنده تلويزيون زميني ديجيتال (DVB-T) در كنار يكديگر تلويزيوني فعلي استفاده نمود.

با توجه به اينكه كاربر گيرنده DVB-T، عموم مردم با سطوح آشنايي مختلف خواهند بود لازم است نحوه نصب و تنظيمات و منوهاي مربوطه حتي‌الامكان ساده باشد.گيرنده (DVB-T STB) DVB-T که از این به بعد از آن بعنوانست تاپ باکس نام می بریم، دستگاهي است كه سيگنال تلويزيون ديجيتال را از طريق آنتن دريافت نموده و صدا و تصوير (و داده) را از آن استخراج مي‌نمايد. صدا و تصوير استخراج شده توسط گيرنده‌هاي تلويزيوني عادي قابل نمايش است.

ورودي و خروجيهاي اصلي گيرنده بشرح زير است:

 

 

   الف- ورودي آنتن:سيگنال تلويزيون دیجیتال از طريق كابلي كه به آنتن روي بام يا آنتن روي تلويزيوني متصل است به ست تاپ باکس داده مي‌شود. كانكتور ورودي آنتن گيرنده ( پورت RF IN) معمولاً مشابه ورودي آنتن تلويزيون است و از همان كانكتور مي‌توان استفاده نمود. معمولاً تيونر گيرنده‌هاي ديجيتال يك خروجي آنتن (loop through) یا (RF Pass Through) دارند كه مي‌توان از آن برای دریافت شبکه های آنالوگ، استفاده نمود. در این حالت، باید كابل آنتن هوايي را از اين طريق به تلويزيون عادي و يا هر دستگاه ديگر وصل نمود. 

ب- خروجي صدا و تصوير:صدا و تصوير خروجي، با پردازش سيگنال تلويزيوني ديجيتال استخراج مي‌گرددكه بايد به ورودي صدا و تصوير A/V تلويزيون وصل گردد. ( پورت زرد برای تصویر، سفید و قرمز برای صدا)ممکن است تصويرشامل سيگنال تله‌تكست هم باشد. بنابراين مانند تلويزيونهاي آنالوگ، دستگاه تلويزيون مي‌تواند صفحات تله‌تكست را از سیگنال تصویر دیجیتال استخراج نمايد.بعضي از ست تاپ باکسها علاوه بر خروجي صدا و تصوير آنالوگ، صدا و تصوير را به فرمتهاي ديگر نظير تصوير Component، S-Video، HDMI يا Spdif (براي صدا) خروجي مي‌دهند كه در صورت پشتيباني توسط دستگاه تلويزيون، مي‌توان به جاي خروجي تصوير و صداي آنالوگ، از اين خروجيها استفاده نمود كه نسبتاً كيفيت شنيداري و بصري بالاتري دارند.

ج- خروجي RF:در بعضي از ست تاپ باکسها ، صدا و تصوير می تواند به فرمت RF و به شکل قابل دريافت توسط تلويزيونهاي آنالوگ تبديل شود. كاربرد خروجي RF مذكور وقتي است كه كاربر از دستگاه تلويزيوني استفاده مي‌كند كه مدل قديمي بوده و ورودي صدا و تصوير A/V نداشته باشد. شکل زیر، نحوه اتصالات مذکور را نشان می دهد.شیوه نصب و راه اندازیبا توجه به محدوده وسيع مخاطبان گيرنده DVB-T، نحوه نصب و راه‌اندازي آن تا حد ممكن سهل و آسان طراحي شده است.اساسا باید آنتن به ست تاپ باکس واز ست تاپ باکس به تلویزیون متصل شود. اغلب آنتن ها دارای کابل کواکسیال هستند که باید آن را به ست تاپ باکس متصل نمایید. شما می توانید کابل مشابهی را برای اتصال ست تاپ باکس به ورودی RF آنتن روی تلویزیون های قدیمی متصل نمایید. در غیر اینصورت، اگر تلویزیون شما دارای ورودی A/V (زرد برای ویدیو و قرمز و سفید برای صدا) ، از آنها برای اتصال ست تاپ باکس به تلویزیون برای دریافت کیفیت بهتر صدا و تصویر استفاده نمایید.برای تماشای شبکه های آنالوگ تلویزیون می توانید خروجی Loop through یا RF pass through ست تاپ باکس را به ورودی Antenna IN تلویزیونمتصل کنید. جهت راه‌اندازي اوليه سيستم، بعد از روشن كردن دستگاه از طريق كنترل از راه دور ست تاپ باکس يا صفحه كليد جلوي آن، به منوي تنظيمات دستگاه رفته و گزينه Auto scan را انتخاب مي‌نمائيم. لازم به ذكر است با توجه به تنوع ست تاپ باکس های DVB-T، طراحي منوهاي هركدام متفاوت است و در صورت برخورد با مشكل در پيدا كردن منوي تنظيمات دستگاه، از راهنماي دستگاه مي‌توان استفاده نمود.با انتخاب گزينه Scan خودكار، دستگاه كل باند فركانسي تلويزيوني (UHF و VHF) را جستجو نموده و سيگنالهاي دیجیتال زمینی قابل دريافت را يافته و شبكه‌هاي تلويزيوني و راديويي موجود در آنها را استخراج نموده و ليست مي‌نمايد و عموماً در دو دسته شبكه‌هاي تلويزيوني و شبكه‌هاي راديويي ذخيره مي‌نمايد. تغيير شبكه با استفاده از كليدهاي جهتي روي كنترل از راه دور يا كليدهاي + يا - (بسته به مدل) قابل انجام است.

جهت استفاده از شبكه‌هاي راديويي ذخيره شده مي‌توان با استفاده از كليد Radio روي كنترل از راه دور به ليست شبكه‌هاي راديويي وارد شد. قابل ذكر است مدلهاي مختلف گيرنده در جزئيات موارد ذكر شده فوق اختلافاتي با هم دارند ولي در كليات نحوه راه‌اندازي مشابهند.

 

 

نحوه ضبط برنامه ها در حین تماشای آنهاکابل آنتن را به ست تاپ باکس متصل نمایید. خروجی های زرد، سفید و قرمز A/V را به رنگ های مشابه خود در ورودی VCR متصل کنید( در شکل نشان داده شده است). اگر تلویزیون شما رنگ های زرد، قرمز و سفید ندارد، یک کابل کواکسیال از RF Out مربوط به VCR به INAntenna تلویزیون متصل کنید.

اگر می خواهید کانال های آنالوگ را مشاهده و ضبط نمایید و ست تاپ باکس شما analog pass through یا Loop through  دارد، از اتصال RF بین ست تاپ باکس و VCR و تلویزیون(نه اتصالات A/V) استفاده کنید.     جهت نصب گيرنده ديجيتال بايد كابل آنتن را به ورودي آنتن گيرنده DVB-T وصل نمود و خروجي صدا و تصوير را به ورودي A/V تلويزيون وصل نمود.  

 

 

 

آیا با یک ست تاپ باکس یا مبدل می توان به چند تلویزیون سرویس داد؟

درصورتیکه بخواهیم شبکه های یکسانی را بصورت همزمان روی این تلویزیونها مشاهده کنیم چنین امکانی وجود دارد  و بايد از خروجيهاي مختلف A/V و RF آن استفاده کرد و يا از تقسيم کننده استفاده کنيم.

در غیر اینصورت براي تماشاي سرويسهاي مختلف، هر تلويزيون بصورت مستقل نیاز به یک ست تاپ باکس دارد.

---